از خدا تا مرجع/جلسه چهار ده

از خدا تا مرجع/جلسه چهار ده

ﻗﻤﺮ/12): ﺭﺳﺘﺎﺧﻴﺰ ﻧﺰﺩﻳﻚ ﺷﺪ، ﻭ ﻣﺎﻩ ﺑﻪ ﺩﻭ ﻧﻴﻢ ﮔﺸﺖ، ﺍﮔﺮ ﺁﻳﺘﻲ (ﻣﻌﺠﺰﻩ ﺍﻱ) ﺭﺍ ﺑﺒﻴﻨﻨﺪ ﺭﻭﻱ ﺑﺮﮔﺮﺩﺍﻧﺪﻩ ﻭ ﻣﻲ‌ﮔﻮﻳﻨﺪ ﺳﺤﺮﻱ ﺍﺳﺖ ﻣﺴﺘﻤﺮ. ﺫﻳﻞ ﺁﻳﻪ ﻛﺎﻣﻠﺎً ﮔﻮﺍﻩ ﺁﻥ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻘﺼﻮﺩ ﺍﺯ ﺁﻳﻪ، ﺷﻜﺎﻓﺘﻦ ﻣﺎﻩ ﺩﺭ ﺭﻭﺯ ﺭﺳﺘﺎﺧﻴﺰ ﻧﻴﺴﺖ، ﺑﻠﻜﻪ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺑﻪ ﻋﺼﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺍﻛﺮﻡ (ﺻﻠﻲ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻭﺁﻟﻪ ﻭﺳﻠﻢ) ﺍﺳﺖ. ﺏ ﻣﻌﺮﺍﺝ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺍﻛﺮﻡ ﺩﺭ ﻳﻚ ﺷﺐ ﺍﺯ ﻣﺴﺠﺪ ﺍﻟﺤﺮﺍﻡ ﺩﺭ ﻣﻜّﻪ ﺑﻪ ﻣﺴﺠﺪ ﺍﻗﺼﻲ ﺩﺭ ﻓﻠﺴﻄﻴﻦ، ﻭ ﺍﺯ ﺁﻧﺠﺎ ﺑﻪ ﺟﻬﺎﻥ ﺑﺎﻟﺎ ﺭﻓﺖ ﺳﻴﺮﻱ ﭼﻨﻴﻦ ﻋﻈﻴﻢ ﺩﺭ ﺯﻣﺎﻧﻲ ﺁﻥ ﺳﺎﻥ ﻛﻮﺗﺎﻩ، ﺍﺯ ﺩﻳﮕﺮ ﻣﻌﺠﺰﺍﺕ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﮔﺮﺍﻣﻲ (ﺻﻠﻲ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻭﺁﻟﻪ ﻭﺳﻠﻢ) ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺩﺭ

ﻗﺮﺁﻥ ﻧﻘﻞ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ، ﻭ ﻗﺪﺭﺕ ﺍﻟﻬﻲ ﺑﺎﻟﺎﺗﺮ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﺎﻧﻊ ﺍﺯ ﻋﺮﻭﺝ ﻓﺮﺳﺘﺎﺩﻩ ﻭﻱ ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎﻟﺎ ﺑﺎﺷﺪ. (1) ﺝ ﻣﺒﺎﻫﻠﻪ ﺑﺎ ﺍﻫﻞ ﻛﺘﺎﺏ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺑﺮﺍﻱ ﺍﺛﺒﺎﺕ ﺣﻘﺎﻧﻴﺖ ﺧﻮﺩ ﻋﺪﻩ ﺍﻱ ﺍﺯ ﺍﻫﻞ ﻛﺘﺎﺏ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻣﺒﺎﻫﻠﻪ ﺩﻋﻮﺕ ﻛﺮﺩ ﻭ ﮔﻔﺖ ﺑﻴﺎﻳﻴﺪ ﺗﺎ ﺧﻮﺩ، ﻓﺮﺯﻧﺪﺍﻥ ﻭ ﺯﻧﺎﻧﻤﺎﻥ ﺑﻪ ﻣﺒﺎﻫﻠﻪ ﺑﺮﺧﻴﺰﻳﻢ. ﻣﺴﻠّﻢ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺒﺎﻫﻠﻪ ﺑﻪ ﻧﺎﺑﻮﺩﻱ ﻳﻜﻲ ﺍﺯ ﺩﻭ ﻃﺮﻑ ﻣﻨﺘﻬﻲ ﻣﻲ‌ﺷﺪ ﻭﻟﻲ ﺍﻭ ﺁﻣﺎﺩﮔﻲ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺍﻋﻠﺎﻥ ﻛﺮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺁﻥ ﮔﺮﻭﻩ ﺍﺯ ﺍﻫﻞ ﻛﺘﺎﺏ، ﺑﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪﻩ ﻗﺎﻃﻌﻴﺖ ﻭ ﺍﺳﺘﻮﺍﺭﻱ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺍﺳﻠﺎﻡ ﻭ ﺍﻳﻨﻜﻪ ﻭﻱ ﻋﺰﻳﺰﺗﺮﻳﻦ ﻛﺴﺎﻥ ﺧﻮﻳﺶ ﺭﺍ ﺑﻲ ﭘﺮﻭﺍ ﺑﻪ ﻋﺮﺻﻪ

ﻣﺒﺎﻫﻠﻪ ﺁﻭﺭﺩﻩ ﺍﺳﺖ، ﻋﻘﺐ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﻛﺮﺩﻧﺪ. ﻭ ﺗﻦ ﺑﻪ ﻗﺒﻮﻝ ﺷﺮﺍﻳﻂ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺩﺍﺩﻧﺪ. (2) ————– 1. ﺍﺳﺮﺍﺀ/1. 2. ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ/61. ————– ﺻﻔﺤﻪ 133 ﺩﺭ ﺍﺧﺒﺎﺭ ﺍﺯ ﻏﻴﺐ ﻗﺒﻠﺎً ﻳﺎﺩﺁﻭﺭ ﺷﺪﻳﻢ ﻛﻪ ﺣﻀﺮﺕ ﻣﺴﻴﺢ ﺍﺯ ﻏﻴﺐ ﺧﺒﺮ ﻣﻲ‌ﺩﺍﺩ. (1) ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﮔﺮﺍﻣﻲ ﺍﺳﻠﺎﻡ ﻧﻴﺰ ﺍﺯ ﻃﺮﻳﻖ ﻭﺣﻲ ﺍﺯ ﻏﻴﺐ ﺧﺒﺮ ﻣﻲ‌ﺩﺍﺩ ﻛﻪ ﻳﻜﻲ ﺍﺯ ﺁﻧﻬﺎ ﭘﻴﺮﻭﺯﻱ ﺭﻭﻣﻴﺎﻥ ﺑﺮ ﺍﻳﺮﺍﻧﻴﺎﻥ (2) ﻭ ﺩﻳﮕﺮﻱ ﻓﺘﺢ ﻣﻜﻪ (3) ﺑﻮﺩ. ﺍﻳﻨﻬﺎ ﻳﻚ ﺭﺷﺘﻪ ﻣﻌﺠﺰﺍﺗﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺫﻛﺮ ﺁﻥ ﺩﺭ ﺧﻮﺩ ﻗﺮﺁﻥ ﺁﻣﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﺍﻓﺰﻭﻥ ﺑﺮ ﺍﻳﻦ، ﻣﻮﺭﺧﺎﻥ ﻭ ﻣﺤﺪﺛﺎﻥ ﺍﺳﻠﺎﻣﻲ ﻣﻌﺠﺰﺍﺕ

ﺑﺴﻴﺎﺭ ﺩﻳﮕﺮﻱ ﺑﺮﺍﻱ ﺁﻥ ﺣﻀﺮﺕ ﻧﻘﻞ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﻧﺪ، ﻛﻪ ﻣﺠﻤﻮﻉ ﺁﻧﻬﺎ ﺍﺯ ﺗﻮﺍﺗﺮ ﺍﺟﻤﺎﻟﻲ ﺑﺮﺧﻮﺭﺩﺍﺭ ﺍﺳﺖ. ————– 1. ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ/49. 2. ﺭﻭﻡ/2. 3. ﻓﺘﺢ/27. ————– ﺻﻔﺤﻪ 134 ﻭﻳﮋﮔﻴﻬﺎﻱ ﻧﺒﻮﺕ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺍﺳﻠﺎﻡ (ﺻﻠﻲ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻭﺁﻟﻪ ﻭﺳﻠﻢ) ﺩﻋﻮﺕ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﮔﺮﺍﻣﻲ ﺍﺳﻠﺎﻡ (ﺻﻠﻲ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻭﺁﻟﻪ ﻭﺳﻠﻢ) ﻭﻳﮋﮔﻴﻬﺎﻳﻲ ﺩﺍﺭﺩ، ﻛﻪ ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﺁﻧﻬﺎ ﭼﻬﺎﺭ ﭼﻴﺰ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻣﺎ ﺩﺭ ﻃﻲ ﺳﻪ ﺍﺻﻞ ﺑﻪ ﺑﻴﺎﻥ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻲ‌ﭘﺮﺩﺍﺯﻳﻢ. ﺍﺻﻞ ﻫﻔﺘﺎﺩ ﻭ ﻫﻔﺘﻢ

ﺩﻋﻮﺕ ﻭ ﺁﻳﻴﻦ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺍﺳﻠﺎﻡ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﻪ ﻗﻮﻡ ﻭ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﺎﺻﻲ ﺍﺧﺘﺼﺎﺹ ﻧﺪﺍﺭﺩ، ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻣﻲ‌ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ: (ﻭَ ﻣﺎ ﺃَﺭْﺳَﻠْﻨﺎﻙَ ﺇِﻟﺎّﻛﺎﻓّﺔً ﻟِﻠﻨّﺎﺱِ ﺑَﺸِﻴﺮﺍً ﻭَ ﻧَﺬِﻳﺮﺍً) (ﺳﺒﺎﺀ/28): ﻣﺎ ﺗﻮ ﺭﺍ، ﺑﺸﺎﺭﺕ ﺩﻫﻨﺪﻩ ﻭ ﺗﺮﺳﺎﻧﻨﺪﻩ، ﺑﺮﺍﻱ ﻋﻤﻮﻡ ﻣﺮﺩﻡ ﻓﺮﺳﺘﺎﺩﻳﻢ. ﻧﻴﺰ ﻣﻲ‌ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ: (ﻭَ ﻣﺎ ﺃَﺭْﺳَﻠْﻨﺎﻙَ ﺇِﻟﺎّﺭَﺣْﻤَﺔً ﻟِﻠْﻌﺎﻟَﻤﻴﻦَ) (ﺍﻧﺒﻴﺎﺀ/107). ﺍﺯ ﺍﻳﻨﺮﻭﻱ ﻣﻲ‌ﺑﻴﻨﻴﻢ ﻭﻱ ﺩﺭ ﺩﻋﻮﺗﻬﺎﻱ ﺧﻮﺩ ﺍﺯ ﻟﻔﻆ «ﺍﻟﻨﺎﺱ» ﺑﻬﺮﻩ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻭ ﻣﻲ‌ﮔﻮﻳﺪ: (ﻳﺎ ﺃَﻳﱡﱡﻬﺎ ﺍﻟﻨّﺎﺱُ ﻗَﺪْ ﺟﺎﺀَﻛُﻢُ ﺍﻟﺮﱠﱠﺳُﻮﻝُ ﺑِﺎﻟﺤَﻖِّ ﻣِﻦْ ﺭَﺑﱢﱢﻜُﻢْ ﻓﺂﻣِﻨﻮﺍ ﺧَﻴْﺮﺍً ﻟﱠﱠﻜُﻢْ) (ﻧﺴﺎﺀ/170): ﺍﻱ ﻣﺮﺩﻡ ﺭﺳﻮﻟﻲ ﺍﺯ ﺟﺎﻧﺐ ﭘﺮﻭﺭﺩﮔﺎﺭ ﺷﻤﺎ ﺑﻪ ﺣﻖ

ﻧﺰﺩ ﺷﻤﺎ ﺁﻣﺪﻩ ﺍﺳﺖ، ﭘﺲ ﺑﻪ ﺍﻭ ﺍﻳﻤﺎﻥ ﺁﻭﺭﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﺮﺍﻱ ﺷﻤﺎ ﺑﻬﺘﺮ ﺍﺳﺖ. ﺍﻟﺒﺘﻪ ﺁﻥ ﺣﻀﺮﺕ ﺯﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺩﻋﻮﺕ ﺧﻮﻳﺶ ﺭﺍ ﺁﻏﺎﺯ ﻛﺮﺩ، ﺑﻪ ﻃﻮﺭ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺍﻧﺬﺍﺭ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻧﺨﺴﺖ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻗﻮﻡ ﺧﻮﺩ ﻓﺮﻣﻮﺩﺗﺎ ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﺭﺍ ﻛﻪ ﭘﻴﺶ ﺍﺯ ﺍﻭ ﺑﺮﺍﻱ ﺁﻧﺎﻥ ﺑﻴﻢ ﺩﻫﻨﺪﻩ ﺍﻱ ﻧﻴﺎﻣﺪﻩ ﺑﻮﺩ، ﺍﻧﺬﺍﺭ ﻛﻨﺪ (ﻟِﺘُﻨْﺬِﺭَ ﻗَﻮﻣﺎً ﻣﺎ ﺃﺗﺎﻫُﻢْ ﻣِﻦْ ﻧﱠﱠﺬِﻳﺮ ﻣِﻦْ ﻗَﺒْﻠِﻚَ) (ﺳﺠﺪﻩ/3). ﻭﻟﻲ ﺍﻳﻦ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎﻱ ﺁﻥ ﻧﺒﻮﺩ ﻛﻪ ﻗﻠﻤﺮﻭ ﺭﺳﺎﻟﺖ ﻭﻱ ﻣﺤﺪﻭﺩ ﺑﻪ ————– ﺻﻔﺤﻪ 135 ﺍﺭﺷﺎﺩ ﮔﺮﻭﻫﻲ ﺧﺎﺹ ﺍﺳﺖ. ﺑﺪﻳﻦ ﺟﻬﺖ، ﮔﺎﻩ ﻣﻲ‌ﺑﻴﻨﻴﻢ ﻛﻪ ﻗﺮﺁﻥ ﺩﺭ ﻋﻴﻦ ﺍﻳﻨﻜﻪ

ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺧﺎﺻﻲ ﺭﺍ ﻣﻮﺭﺩ ﺩﻋﻮﺕ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﻲ‌ﺩﻫﺪ، ﺑﻠﺎﻓﺎﺻﻠﻪ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﺮﺍﻱ ﻫﻤﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻧﻴﺰ ﻛﻪ ﺩﻋﻮﺕ ﺍﻭ ﻣﻲ‌ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺑﻪ ﺁﻧﺎﻥ ﺑﺮﺳﺪ ﺣﺠﺖ ﻣﻲ‌ﺷﻤﺮﺩ ﻭ ﻣﻲ‌ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ: (ﻭَ ﺃُﻭﺣِﻲَ ﺇِﻟَﻲﱠﱠ ﻫﺬَﺍ ﺍﻟﻘُﺮﺁﻥُ ﻟﺄُﻧْﺬِﺭَﻛُﻢْ ﺑِﻪِ ﻭَ ﻣَﻦْ ﺑَﻠَﻎَ) (ﺍﻧﻌﺎﻡ/19): ﺍﻳﻦ ﻗﺮﺁﻥ ﺑﺮ ﻣﻦ ﻭﺣﻲ ﺷﺪﻩ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻭﺳﻴﻠﻪ ﺁﻥ، ﺷﻤﺎ ﻭ ﻫﻤﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺭﺍ ﻛﻪ ﺍﻳﻦ ﭘﻴﺎﻡ ﺑﻪ ﺁ ﻧﺎﻥ ﻣﻲ‌ﺭﺳﺪ، ﺍﻧﺬﺍﺭ ﻛﻨﻢ. ﺑﺪﻳﻬﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺍﻥ ﺩﺭ ﺩﺭﺟﻪ ﻧﺨﺴﺖ ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﻗﻮﻡ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺁﻳﻴﻦ ﺧﻮﺩ ﺩﻋﻮﺕ ﻛﻨﻨﺪ، ﺧﻮﺍﻩ ﺩﻋﻮﺕ ﺁﻧﺎﻥ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻭ ﺧﻮﺍﻩ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺍﻱ. ﻗﺮﺁﻥ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻣﻮﺭﺩ ﻳﺎﺩﺁﻭﺭ ﻣﻲ‌ﺷﻮﺩ ﻛﻪ «ﻫﻴﭻ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﻱ ﺭﺍ ﺟﺰ ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻗﻮﻡ

ﺧﻮﻳﺶ ﻧﻔﺮﺳﺘﺎﺩﻳﻢ: (ﻭَ ﻣﺎ ﺃَﺭْﺳَﻠْﻨﺎ ﻣِﻦْ ﺭَﺳُﻮﻝ ﺇِﻟﺎّﺑِﻠِﺴﺎﻥِ ﻗَﻮﻣِﻪِ ﻟِﻴُﺒَﻴﱢﱢﻦَ ﻟَﻬُﻢْ) (ﺍﺑﺮﺍﻫﻴﻢ/4) ﻭﻟﻲ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﮔﻔﺘﻴﻢ ﺍﺭﺳﺎﻝ ﺭﺳﻮﻝ ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻗﻮﻡ ﺧﻮﻳﺶ، ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻲ ﺍﻧﺤﺼﺎﺭ ﺩﻋﻮﺕ ﺑﻪ ﺁﻥ ﮔﺮﻭﻩ ﻧﻴﺴﺖ.

ﺍﺻﻞ ﻫﻔﺘﺎﺩ ﻭ ﻫﺸﺘﻢ ﻧﺒﻮﺕ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺍﺳﻠﺎﻡ (ﺻﻠﻲ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻭﺁﻟﻪ ﻭﺳﻠﻢ) ﻧﺒﻮﺕ ﺧﺎﺗﻢ ﻣﻲ‌ﺑﺎﺷﺪ، ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﻜﻪ ﺷﺮﻳﻌﺖ ﺍﻭ ﺷﺮﻳﻌﺖ ﺧﺎﺗﻢ، ﻭ ﻛﺘﺎﺏ ﺍﻭ ﻧﻴﺰ ﺧﺎﺗﻢ ﻛﺘﺎﺑﻬﺎﻱ ﺁﺳﻤﺎﻧﻲ ﺍﺳﺖ ﻳﻌﻨﻲ ﭘﺲ ﺍﺯ ﻭﻱ ﺩﻳﮕﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﻱ ﻧﺨﻮﺍﻫﺪ ﺁﻣﺪ، ﻭ ﺷﺮﻳﻌﺖ ﺍﻭ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺟﺎﻭﺩﺍﻧﻪ ﺗﺎ ﺭﻭﺯ ﺭﺳﺘﺎﺧﻴﺰ ﺑﺎﻗﻲ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ. ﺍﺯ ﺧﺎﺗﻤﻴﺖ ﻧﺒﻮﺕ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺍﻛﺮﻡ (ﺻﻠﻲ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻭﺁﻟﻪ

ﻭﺳﻠﻢ) ﺩﻭﻣﻄﻠﺐ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻣﻲ‌ﺷﻮﺩ: 1. ﺍﺳﻠﺎﻡ، ﻧﺎﺳﺦ ﺷﺮﺍﻳﻊ ﭘﻴﺸﻴﻦ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﺎ ﺁﻣﺪﻥ ﺁﻥ ﺷﺮﻳﻌﺘﻬﺎﻱ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺩﻳﮕﺮ ﺭﺳﻤﻴﺖ ﻧﺪﺍﺭﻧﺪ. 2. ﺩﺭ ﺁﻳﻨﺪﻩ ﺷﺮﻳﻌﺖ ﺳﻤﺎﻭﻱ ﺩﻳﮕﺮﻱ ﻧﺨﻮﺍﻫﺪ ﺁﻣﺪ ﻭ ﺍﺩﻋﺎﻱ ﻫﺮ ﻧﻮﻉ ﺷﺮﻳﻌﺖ ﺟﺪﻳﺪ ﺁﺳﻤﺎﻧﻲ ﻣﺮﺩﻭﺩ ﺍﺳﺖ. ﻣﻮﺿﻮﻉ ﺧﺎﺗﻤﻴﺖ، ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﻭ ﺍﺣﺎﺩﻳﺚ ﺍﺳﻠﺎﻣﻲ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺭﻭﺷﻦ ﻣﻄﺮﺡ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ، ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ﺍﻱ ﻛﻪ ﺑﺮﺍﻱ ﺍﺣﺪﻱ ﺟﺎﻱ ﺗﺮﺩﻳﺪ ﺑﺎﻗﻲ ﻧﻤﻲ ﮔﺬﺍﺭﺩ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ————– ﺻﻔﺤﻪ 136 ﻣﻮﺭﺩ ﺑﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﺍﺯ ﺁﻧﻬﺎ ﺍﺷﺎﺭﻩ ﻣﻲ‌ﻛﻨﻴﻢ: (ﻣﺎ ﻛﺎﻥَ ﻣُﺤَﻤﱠﱠﺪٌ ﺃَﺑﺎ ﺃَﺣﺪ ﻣِﻦْ ﺭِﺟﺎﻟِﻜُﻢْ ﻭَ

ﻟﻜِﻦْ ﺭَﺳُﻮﻝَ ﺍﻟﻠّﻬِﻮَ ﺧﺎﺗَﻢَ ﺍﻟﻨَﺒِﻴّﻴﻦ ﻭَ ﻛﺎﻥَ ﺍﻟﻠّﻪُ ﺑِﻜُﻞﱢﱢ ﺷَﻲﺀ ﻋَﻠِﻴﻤﺎً) (ﺍﺣﺰﺍﺏ/40): «ﻣﺤﻤﺪ ﭘﺪﺭ ﻫﻴﭽﻴﻚ ﺍﺯ ﻣﺮﺩﺍﻥ ﺷﻤﺎ ﻧﺒﻮﺩﻩ، ﺑﻠﻜﻪ ﻭﻱ ﺭﺳﻮﻝ ﺧﺪﺍ ﻭ ﺧﺎﺗﻢ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺍﻥ ﺍﺳﺖ، ﻭ ﺧﺪﺍ ﺑﻪ ﻫﺮﭼﻴﺰﻱ ﺩﺍﻧﺎ ﺍﺳﺖ». «ﺧﺎﺗﻢ» ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻲ«ﭘﺎﻳﺎﻥ ﺑﺨﺶ» ﺍﺳﺖ ﻭ ﺍﮔﺮ ﺑﻪ ﺍﻧﮕﺸﺘﺮ«ﺧﺎﺗﻢ» ﻣﻲ‌ﮔﻮﻳﻨﺪ ﺑﺮﺍﻱ ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻋﺼﺮ ﻧﺰﻭﻝ ﺍﺳﻠﺎﻡ، ﻣُﻬﺮ ﺍﻓﺮﺍﺩ، ﻧﮕﻴﻦ ﺍﻧﮕﺸﺘﺮ ﺁﻧﺎﻥ ﺑﻮﺩ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺁﻥ ﻧﺎﻣﻪ‌ﻫﺎ ﺭﺍ ﻣﻬﺮ ﻣﻲ‌ﻛﺮﺩﻧﺪ، ﺑﻪ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﺍﻳﻨﻜﻪ ﭘﻴﺎﻡ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎﻥ ﺭﺳﻴﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺍﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ، ﻣﻔﺎﺩ ﺁﻳﻪ ﻓﻮﻕ ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺁﻣﺪﻥ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺍﺳﻠﺎﻡ، ﻃﻮﻣﺎﺭ ﻧﺒﻮﺕ ﻭ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﻱ ﻣُﻬﺮ

ﭘﺎﻳﺎﻥ ﺧﻮﺭﺩﻩ ﻭ ﭘﺮﻭﻧﺪﻩ ﻧﺒﻮﺕ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﺿﻤﻨﺎً ﺍﺯ ﺁﻧﺠﺎ ﻛﻪ «ﺭﺳﺎﻟﺖ» ﻋﺒﺎﺭﺕ ﺍﺯ ﺍﺑﻠﺎﻍ ﻭ ﺭﺳﺎﻧﺪﻥ ﭘﻴﺎﻣﻬﺎﻳﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺍﺯ ﻃﺮﻳﻖ ﻭﺣﻲ ﺩﺭﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲ‌ﮔﺮﺩﺩ، ﻃﺒﻌﺎً ﺭﺳﺎﻟﺖ ﺍﻟﻬﻲ ﺑﺪﻭﻥ ﻧﺒﻮﺕ ﻧﺨﻮﺍﻫﺪ ﺑﻮﺩ، ﻭ ﺩﺭ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺧﺘﻢ ﻧﺒﻮﺕ ﻣﻠﺎﺯﻡ ﺑﺎ ﺧﺘﻢ ﺭﺳﺎﻟﺖ ﻧﻴﺰ ﻫﺴﺖ. (1) ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺯﻣﻴﻨﻪ ﺍﺯ ﻣﻴﺎﻥ ﺍﺣﺎﺩﻳﺚ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻥ، ﻛﺎﻓﻲ ﺍﺳﺖ ﺑﻪ ﺣﺪﻳﺚ «ﻣﻨﺰﻟﺖ» ﺍﺷﺎﺭﻩ ﻛﻨﻴﻢ: ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺍﻛﺮﻡ (ﺻﻠﻲ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻭﺁﻟﻪ ﻭﺳﻠﻢ) ﺯﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺩﺭ ﺟﺮﻳﺎﻥ ﺟﻨﮓ ﺗﺒﻮﻙ، ﻋﻠﻲ ﺭﺍ ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ ﺧﻮﺩ ﺩﺭ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺩ، ﺑﻪ ﻭﻱ ﻓﺮﻣﻮﺩ: «ﺃَﻟﺎ ﺗَﺮﺿﻲ ﺃَﻥْ ﺗَﻜُﻮﻥَ ﻣِﻨّﻲ ﺑِﻤَﻨْﺰِﻟَﺔِ ﻫﺎﺭُﻭﻥَ ﻣِﻦْ ﻣُﻮﺳﻲ

ﺇِﻟﺎّﺃَﻧﱠﱠﻪُ ﻟﺎ ﻧَﺒِﻲﱠﱠ ﺑَﻌْﺪﻱ» (2): ﺁﻳﺎ ﺧﺸﻨﻮﺩ ﻧﻴﺴﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﻨﺰﻟﺖ ﺗﻮ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻦ ————– 1. ﺁﻳﺎﺕ ﮔﻮﺍﻩ ﺑﺮ ﺧﺎﺗﻤﻴﺖ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﺁﻳﻪ ﻓﻮﻕ ﻧﻴﺴﺖ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻣﻮﺭﺩ، ﻧﺼﻮﺹ ﺷﺸﮕﺎﻧﻪ ﺍﻱ ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﻫﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﺮﺧﺎﺗﻤﻴﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺍﻛﺮﻡ (ﺻﻠﻲ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻭﺁﻟﻪ ﻭﺳﻠﻢ) ﮔﻮﺍﻫﻲ ﻣﻲ‌ﺩﻫﺪ. ﺑﻪ ﻛﺘﺎﺏ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺍﻟﻘﺮﺁﻥ: 3/130139 ﺭﺟﻮﻉ ﺷﻮﺩ. 2. ﺻﺤﻴﺢ ﺑﺨﺎﺭﻱ: 3/58; ﺻﺤﻴﺢ ﻣﺴﻠﻢ: 2/323; ﺍﻣﺎﻟﻲ ﺻﺪﻭﻕ، ﺹ 28 ﻭ 47 ﻭ 81;ﺑﺤﺎﺭ ﺍﻟﺄﻧﻮﺍﺭ، 37/254289، ﺑﺎﺏ 53; ﺑﺨﺎﺭﻱ، ﺻﺤﻴﺢ، 3/54، ﺑﺎﺏ ﻏﺰﻭﺓ ﺗﺒﻮﻙ، ﻣﺴﻠﻢ 4/1871 ﻁ 1375;

ﺗﺮﻣﺬﻱ، ﺳﻨﻦ، 2/301; ﺳﻴﺮﻩ ﺇﺑﻦ ﻫﺸﺎﻡ 4/162; ﺃﺣﻤﺪ، ﻣﺴﻨﺪ، 1/174. ————– ﺻﻔﺤﻪ 137 ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﻣﻨﺰﻟﺘﺖ ﻫﺎﺭﻭﻥ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻮﺳﻲ ﺑﺎﺷﺪ، ﺟﺰ ﺍﻳﻨﻜﻪ ﭘﺲ ﺍﺯ ﻣﻦ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﻱ ﻧﺨﻮﺍﻫﺪ ﺑﻮﺩ. ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺍﺯ ﺣﺪﻳﺚ «ﻣﺘﻮﺍﺗﺮ» ﻣﻨﺰﻟﺖ، ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺍﺣﺎﺩﻳﺚ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺑﻪ ﺧﺎﺗﻤﻴﺖ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺗﻮﺍﺗﺮ ﺍﺟﻤﺎﻟﻲ ﻧﻘﻞ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. (1) ﺍﺻﻞ ﻫﻔﺘﺎﺩ ﻭﻧﻬﻢ ﺭﺍﺯ ﺟﺎﻭﺩﺍﻧﮕﻲ ﺷﺮﻳﻌﺖ ﺍﺳﻠﺎﻡ ﺩﺭ ﺩﻭ ﭼﻴﺰ ﻧﻬﻔﺘﻪ ﺍﺳﺖ: ﺍﻟﻒ ﺷﺮﻳﻌﺖ ﺍﺳﻠﺎﻡ، ﺑﺮﺍﻱ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻧﻴﺎﺯ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻭ ﻓﻄﺮﻱ ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﻫﺪﺍﻳﺘﻬﺎﻱ ﺍﻟﻬﻲ، ﻛﺎﻣﻠﺘﺮﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺭﺍ ﺍﺭﺍﺋﻪ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ، ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ﺍﻱ ﻛﻪ ﺑﻬﺘﺮ ﻭ

ﻛﺎﻣﻠﺘﺮ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺼﻮﺭ ﻧﻴﺴﺖ. ﺏ ﺩﺭ ﻗﻠﻤﺮﻭ ﺍﺣﻜﺎﻡ ﻋﻤﻠﻲ ﻧﻴﺰ ﻳﻚ ﺭﺷﺘﻪ ﺍﺻﻮﻝ ﻭ ﻛﻠﻴﺎﺕ ﺟﺎﻣﻊ ﻭ ﺛﺎﺑﺖ ﺭﺍ ﺑﻴﺎﻥ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﻛﻪ ﻣﻲ‌ﺗﻮﺍﻧﺪ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﻱ ﻧﻴﺎﺯﻫﺎﻱ ﻧﻮ ﺑﻨﻮ ﻭ ﻣﺘﻨﻮّﻉ ﺑﺸﺮ ﺑﺎﺷﺪ. ﮔﻮﺍﻩ ﺭﻭﺷﻦ ﺍﻳﻦ ﺍﻣﺮ ﺁﻥ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻓﻘﻬﺎﻱ ﺍﺳﻠﺎﻡ (ﺑﻮﻳﮋﻩ ﺷﻴﻌﻪ) ﺩﺭ ﻃﻲ ﭼﻬﺎﺭﺩﻩ ﻗﺮﻥ ﺗﻮﺍﻧﺴﺘﻪ ﺍﻧﺪ ﺑﻪ ﺗﻤﺎﻡ ﻧﻴﺎﺯﻫﺎﻱ ﺟﻮﺍﻣﻊ ﺍﺳﻠﺎﻣﻲ ﺩﺭ ﺯﻣﻴﻨﻪ ﺍﺣﻜﺎﻡ ﻋﻤﻠﻲ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻮﻳﻨﺪ، ﻭ ﺗﺎﻛﻨﻮﻥ ﻣﻮﺭﺩﻱ ﭘﻴﺶ ﻧﻴﺎﻣﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻓﻘﻪ ﺍﺳﻠﺎﻣﻲ ﺍﺯ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺘﻦ ﺑﻪ ﺁﻥ ﻧﺎﺗﻮﺍﻥ ﺑﺎﺷﺪ. ﺍﻣﻮﺭ ﺯﻳﺮ ﺩﺭ ﺗﺤﻘﻖ ﺍﻳﻦ ﻫﺪﻑ ﻣﻔﻴﺪ ﻭ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﻧﺪ: 1. ﺣﺠﻴّﺖ ﻋﻘﻞ: ﺍﻋﺘﺒﺎﺭ ﻭ ﺣﺠﻴﺖ ﻋﻘﻞ ﺩﺭ ﻣﻮﺍﺭﺩﻱ

ﻛﻪ ﺻﻠﺎﺣﻴﺖ ﻗﻀﺎﻭﺕ ﻭ ﺩﺍﻭﺭﻱ ﺩﺍﺭﺩ، ﻳﻜﻲ ﺍﺯ ﻃﺮﻕ ﺍﺳﺘﻨﺒﺎﻁ ﻭﻇﺎﻳﻒ ﺑﺸﺮ ﺩﺭ ﻃﻮﻝ ﺯﻧﺪﮔﻲ ﺍﺳﺖ. 2. ﺭﻋﺎﻳﺖ ﺍﻫﻢّ ﺩﺭ ﻣﻮﺍﺭﺩ ﺗﺰﺍﺣﻢ ﺑﺎ ﻣﻬﻢّ: ﻣﻲ‌ﺩﺍﻧﻴﻢ ﻛﻪ ﺍﺣﻜﺎﻡ ﺍﺳﻠﺎﻡ، ﻧﺎﺷﻲ ﺍﺯ ﻳﻚ ﺭﺷﺘﻪ ﻣﻠﺎﻛﺎﺕ ﻭﺍﻗﻌﻲ ﻭ ﻣﺼﺎﻟﺢ ﻭ ﻣﻔﺎﺳﺪ ﺫﺍﺗﻲ (ﻳﺎ ﻋﺎﺭﺿﻲ) ﺩﺭ ﺍﺷﻴﺎﺳﺖ ————– 1. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺑﺎﺭﻩ ﺑﻪ ﻛﺘﺎﺏ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺍﻟﻘﺮﺁﻥ: 3/141167 ﺭﺟﻮﻉ ﺷﻮﺩ. ————– ﺻﻔﺤﻪ 138 ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﺍﺯ ﺁﻧﻬﺎ ﺭﺍ ﻋﻘﻞ ﺑﻪ ﺩﺳﺖ ﻣﻲ‌ﺁﻭﺭﺩ ﻭ ﺑﺮﺧﻲ ﺩﻳﮕﺮ ﺭﺍ ﺷﺮﻉ ﺑﻴﺎﻥ ﻣﻲ‌ﻛﻨﺪ. ﺑﺎ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺍﻳﻦ ﻣﻠﺎﻛﺎﺕ،

ﻃﺒعا ﻓﻘﻴﻪ ﻣﻲ‌ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺩﺭ ﻣﻮﺍﺭﺩ ﺗﺰﺍﺣﻢ ﺁﻧﻬﺎ، ﺍﻫﻢ ﺭﺍ ﺑﺮ ﻣﻬﻢ ﺗﺮﺟﻴﺢ ﺩﺍﺩﻩ ﻭ ﻣﺸﻜﻞ ﺭﺍ ﺣﻞ ﻛﻨﺪ. 3. ﻓﺘﺢ ﺑﺎﺏ ﺍﺟﺘﻬﺎﺩ: ﮔﺸﻮﺩﻩ ﺑﻮﺩﻥ ﺑﺎﺏ ﺍﺟﺘﻬﺎﺩ ﺑﻪ ﺭﻭﻱ ﺍﻣﺖ ﺍﺳﻠﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺍﺯ ﺍﻓﺘﺨﺎﺭﺍﺕ ﻭ ﺍﻣﺘﻴﺎﺯﺍﺕ ﺗﺸﻴﻊ ﺍﺳﺖ ﺧﻮﺩ ﺍﺯ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪﻩ ﺧﺎﺗﻤﻴﺖ ﺁﻳﻴﻦ ﺍﺳﻠﺎﻡ ﺍﺳﺖ، ﺯﻳﺮﺍ ﺩﺭ ﭘﺮﺗﻮ ﺍﺟﺘﻬﺎﺩ ﺯﻧﺪﻩ ﻭ ﻣﺴﺘﻤﺮ، ﺣﻜﻢ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻭ ﺣﻮﺍﺩﺙ ﺟﺪﻳﺪ ﻫﻤﻮﺍﺭﻩ ﺍﺯ ﻗﻮﺍﻋﺪ ﻛﻠﻲ ﺍﺳﻠﺎﻣﻲ ﺍﺳﺘﻨﺒﺎﻁ ﻣﻲ‌ﺷﻮﺩ. 4. ﺍﺣﻜﺎﻡ ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ: ﺩﺭ ﺷﺮﻳﻌﺖ ﺍﺳﻠﺎﻡ ﻋﻠﺎﻭﻩ ﺑﺮ ﺍﺣﻜﺎﻡ ﺍﻭﻟﻴﻪ، ﻳﻚ ﺭﺷﺘﻪ ﺍﺣﻜﺎﻡ ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﻛﻪ ﻣﻲ‌ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺑﺴﻴﺎﺭﻱ ﺍﺯ ﻣﺸﻜﻠﺎﺕ ﺭﺍ ﺣﻞ ﻛﻨﺪ. ﻓﻲ ﺍﻟﻤﺜﻞ، ﺩﺭ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺗﻄﺒﻴﻖ ﺣﻜﻤﻲ ﺑﺮ

ﻣﻮﺭﺩﻱ، ﻣﺎﻳﻪ ﻋُﺴﺮ ﻭ ﺣَﺮَﺝ ﻳﺎ ﺯﻳﺎﻥ ﻭ ﺿﺮﺭ ﺍﻓﺮﺍﺩﻱ ﮔﺮﺩﺩ (ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﺮﺍﻳﻄﻲ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻓﻘﻪ ﺑﻴﺎﻥ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ) ﺍﺻﻮﻟﻲ ﭼﻮﻥ ﻗﺎﻋﺪﻩ ﻧﻔﻲ ﺣﺮﺝ ﻳﺎ ﻟﺎ ﺿﺮﺍﺭ ﻣﻲ‌ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺑﻪ ﺗﻮﺍﻧﺎﻳﻲ ﺷﺮﻳﻌﺖ ﺩﺭ ﺷﻜﺴﺘﻦ ﺑﻦ ﺑﺴﺘﻬﺎ ﻭ ﺭﻓﻊ ﺗﻨﮕﻨﺎﻫﺎ ﻛﻤﻚ ﻧﻤﺎﻳﺪ. ﻗﺮﺁﻥ ﻛﺮﻳﻢ ﻣﻲ‌ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ: (ﻭَ ﻣﺎ ﺟَﻌَﻞَ ﻋَﻠَﻴْﻜُﻢْ ﻓِﻲ ﺍﻟﺪﱢﱢﻳﻦِ ﻣِﻦْ ﺣَﺮَﺝ) (ﺣﺞ/78). ﺭﺳﻮﻝ ﮔﺮﺍﻣﻲ ﻧﻴﺰ ﺍﻋﻠﺎﻡ ﻣﻲ‌ﺩﺍﺭﺩ: «ﻟﺎ ﺿَﺮَﺭ ﻭَ ﻟﺎ ﺿِﺮﺍﺭ». ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻔﺖ ﻣﻜﺘﺒﻲ ﻛﻪ ﺍﻳﻦ ﺩﻭ ﻗﺎﻋﺪﻩ ﻭ ﻧﻈﺎﺋﺮ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺩﺍﺭﺩ، ﻫﻴﭽﮕﺎﻩ ﭘﻴﺮﻭﺍﻥ ﺁﻥ ﺩﺭ ﺯﻧﺪﮔﻲ ﺑﻪ ﺑﻦ ﺑﺴﺖ ﻛﺸﻴﺪﻩ ﻧﺨﻮﺍﻫﻨﺪ ﺷﺪ. ﺑﺤﺚ ﻣﺸﺮﻭﺡ ﺩﺭﺑﺎﺭﻩ ﺧﺎﺗﻤﻴﺖ ﺑﺮ ﻋﻬﺪﻩ ﻛﺘﺐ ﻛﻠﺎﻣﻲ ﺍﺳﺖ

اصل هشتادميكى از ويژگيهاى شريعت اسلامى ، اعتدال و سهولت درك مفاهيم و احكام آن است ، كه اين امر را مى توان يكى از مهمترين عوامل نفوذ و گسترش اين دين در ميان اقوام و ملل مختلف جهان دانست . اسلام در موضوع خداپرستى ، توحيدى ناب و روشن را مطرح مى كند كه دور از هرگونه ابهام و پيچيدگى است . تنها سوره توحيد در قرآن مى تواند گواه اين مدعا باشد چنانكه اين كتاب مقدس در باب مقام و منزلت انسان نيز بر اصل تقوى تكيه مى كند كه خود به نوعى دربرگيرنده همه خصال والاى اخلاقى است . در حوزه احكام عملى نيز مشاهده مى كنيم كه اسلام هرگونه عسر و حرجى را نفى مى كند و پيامبر ، خود را آورنده شريعتى سهل و آسان معرّفى مى كند :جِئْتُ بِشرِيعة سَهْلَة سَمحة . ــــــــــــــــــــــــــــ1 ـ حج/78 .محققان منصف و بى غرض حتى از ميان دانشوران غير مسلمان صريحاً اذعان نموده اند كه مهمترين عامل گسترش سريع آيين اسلام ، وضوح و جامعيت احكام و تعاليم اين دين بوده است ، براى نمونه دكتر گوستاولوبون ، دانشمند مشهور فرانسوى ، مى گويد :رمز پيشرفت اسلام در همان سهولت و آسانى آن نهفته است . اسلام از مطالبى كه عقل سالم از پذيرش آن امتناع مىورزد و در اديان ديگر نمونه هاى آن بسيار است ، مبرّاست . هر چه فكر كنيد ساده تر از اصول اسلام نيم يابيد كه مى گويد : خدا يگانه است ; مردم همگى در برابر خدا يكسانند ; انسان با انجام چند فريضه دينى به بهشت و سعادت مى رسد ، و با روى گرداندن از آن به دوزخ مى افتد . همين روشنى و سادگى اسلام و دستورات آن ، كمك زيادى به پيشرفت اين دين در جهان كرد . مهمتر از اين آن ايمان محكمى است كه اسلام در دلها ريخته است ; ايمانى كه هيچ شبهه اى قادر به كندن آن نيست .اسلام ، همان گونه كه براى اكتشافات علمى از هر دينى مناسبتر و ملايمتر است ، در باره واداشتن مردم به گذشته نيز بزرگترين دينى است كه مى تواند تهذيب نفوس و اخلاق را به عهده گيرد(1) .اصل هشتاد و يكمكتابهاى آسمانى كه پيامبران پيشين آن را عرضه كرده اند ، مع الأسف پس از آنان بتدريج در اثر غرضورزى خودكامگان دستخوش تحريف گرديده است . اين مطلب را ، علاوه بر قرآن ، شواهد تاريخى هم تأييد مى كند . چنانكهــــــــــــــــــــــــــــ1 ـ تمدن اسلام و عرب ، تأليف دكتر گوستاولوبون فرانسوى ، صص 141 ـ 143 .مطالعه خود اين كتب و دقت در محتواى آنها نيز بر آن دلالت دارد ، زيرا در آنها يك رشته مطالبى وارد شده است كه هرگز نمى تواند مورد تأييد وحى الهى باشد . بگذريم كه انجيل كنونى بيشتر صورت زندگى نامه حضرت مسيح را دارد كه در آن ماجراى به دار آويخته شدن وى نيز توضيح داده شده است . امّا به رغم تحريفات آشكار در كتب آسمانى پيشين ، قرآن كريم از هر نوع افزايش و كاهش مصون مانده است . پيامبر گرامى اسلام يكصد و چهارده سوره كامل قرآنى از خود به يادگار نهاده و تحويل جهان داده است و نويسندگان وحى ـ خصوصاً حضرت على (عليه السلام) كه از روز نخست وحى الهى را مى نوشت ، آن را نگاشته اند . خوشبختانه ، با وجود گذشت 15 قرن از نزول قرآن ، نه چيزى از آيات و سوره هاى قرآن كم شده و نه چيزى بر آنها افزوده شده است . اينك به برخى از دلايل و موجبات عدم تحريف قرآن اشاره مى كنيم :1 . چگونه امكان دارد كه تحريف به قرآن راه يابد ، در حاليكه خداوند حفظ و صيانت آن را تضمين كرده است ، چنانكه مى فرمايد :إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ (1) .ما خود قرآن را فرو فرستاده و خود نيز نگهبان آن هستيم .2 . خداوند راه يافتن هر نوع باطل به ساحت قرآن را نفى كرده و مى فرمايد :لاَ يَأْتِيهِ الْبَاطِلُ مِن بَيْنِ يَدَيْهِ وَلاَ مِنْ خَلْفِهِ تَنزِيلٌ مِنْ حَكِيم حَمِيد (2) .باطل از هيچ سو به ساحت قرآن راه ندارد ، آن از جانب خداوند حكيم و ستوده نازل شده است .ــــــــــــــــــــــــــــ1 ـ حجر/9 .2 ـ فصلت/42 .باطل كه خداوند راه يافتن آن را به قرآن نفى كرده ، هر باطلى است كه مايه وهن قرآن گردد ، و از آنجا كه كم يا زياد كردن الفاظ و آيات قرآن مسلماً مايه سستى و وهن آن مى گردد لذا قطعاً هيچگونه كاهش يا افزايشى به ساحت اين كتاب شريف راه نيافته است .3 . تاريخ گواهى مى دهد كه مسلمانان به آموزش و حفظ قرآن عنايت ويژه اى داشتند در ميان عربهاى زمان پيامبر ، حافظه هاى قوى و نيرومند وجود داشت كه با يك بار شنيدن ، خطبه اى طولانى را حفظ مى كردند ، بنابراين چگونه مى توان گفت چنين كتابى كه اين همه قارى و حافظ و علاقمند داشته ، تحريف شده است ؟ !4 . شكى نيست كه اميرمؤمنان (عليه السلام) در بعضى از مسائل با خلفا اختلاف نظر داشت و مخالفت خود را نيز به صورت منطقى در موارد گوناگون آشكار مى كرد ، كه يكى از آنها خطبه شقشقيه و نيز مناشدات معروف آن حضرت است . در عين حال مى بينيم كه آن حضرت در سراسر زندگى خود ، حتى يك كلمه هم در باره تحريف قرآن سخن نگفته است ، حال اگر ( العياذ بالله ) چنين كارى صورت گرفته بود ، مسلّماً به هيچوجه ايشان در باره آن سكوت نمىورزيد . بلكه بالعكس آن حضرت پيوسته به تدبر در قرآن دعوت مى كرد و مى فرمود :لَيْسَ لأحد مِنْ بَعْدِ القرآنِ مِنْ فاقة ولا بَعْدَ القرآنِ مِنْ غنىً فَكُونوا مِنْ حَرثته وأتباعه(1) .اى مردم براى كسى در صورت پيروى از قرآن فقر و نيازى نيست ، و بدون پيروى از قرآن ، غنا و بى نيازى وجود نخواهد داشت ، بنابراين در سرزمين زندگى خود بذر قرآن را بيفشانيد و از پيروان آن باشيد .ــــــــــــــــــــــــــــ1 ـ نهج البلاغه ، خطبه 171 .با توجه به دلايل ياد شده و نظاير آن ، علماى بزرگ شيعه اماميه به پيروى از اهل بيت (عليهم السلام) از دير زمان تاكنون بر مصونيت قرآن از تحريف تأكيد نموده اند ، كه از آن ميان مى توان به افراد زير اشاره نمود :1 . فضل بن شاذان ( متوفاى 260 هـ ق ، كه در عصر ائمه (عليهم السلام) مى زيسته است ) در كتاب الايضاح/217 .2 . شيخ مفيد ( م 381 هـ ق ) در كتاب الاعتقادات/93 .3 . شيخ مفيد ( م 413 هـ ق ) در كتاب اجوبة المسائل السروية ، مطبوع در مجموعة الرسائل/ ص 266 .4 . سيد مرتضى ( م 436 هـ ق ) در كتاب جواب المسائل الطرابلسيات ، كه كلام وى را شيخ طبرسى در مقدمه مجمع البيان آورده است .5 . شيخ طوسى معروف به شيخ الطائفه ( م 460 هـ ق ) در كتاب التبيان ، 1/3 .6 . شيخ طبرسى ( م 548 هـ ق ) در مقدمه كتاب خود ، مجمع البيان ، بر عدم تحريف قرآن تصريح و تأكيد كرده است .7 . سيد بن طاووس ( م 664 هـ ق ) در كتاب « سعد السعود » ( ص 144 ) مى گويد : عدم تحريف ، رأى اماميه است .8 . علامه حلى ( م 726 هـ ق ) در كتاب اجوبة المسائل المهناويه ( ص 121 ) مى گويد : « حق اين است كه هيچگونه زياده و نقيصه اى در قرآن راه نيافته است و من از قول به تحريف به خدا پناه مى برم ، زيرا اين امر موجب شك در معجزه متواتر پيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله) مى گردد .ما در اينجا به ذكر نام علماى شيعه كه منكر تحريف بوده اند پايان مى دهيم ، و تأكيد مى كنيم كه اين عقيده ، پيوسته موردنظر بزرگان علماى اماميهدر اعصار گوناگون بوده است ، چنانكه در عصر حاضر نيز همه مراجع شيعه ، بدون استثنا ، داراى چنين عقيده اى مى باشند .اصل هشتاد و دومدر كتب حديث و تفسير رواياتى وارد شده است كه برخى آنها را دليل بر تحريف قرآن قرار داده اند ، ولى بايد توجه نمود كه :اوّلاً : اكثر اين روايات از طريق افراد و كتابهايى نقل شده كه از وثاقت و اعتبار لازم برخوردار نيستند ، مانند كتاب قراءات احمد بن محمد سيارى ( م 286 ) كه علماى رجال ، روايات او را ضعيف خوانده ، و مذهب او را فاسد دانسته اند(1) يا كتاب على بن احمد كوفى ( م 352 ) است كه علماى رجال در باره او گفته اند : در پايان عمر راه غلو را در پيش گرفت(2) .ثانياً : قسمتى از اين روايات ، كه بر تحريف حمل شده است ، جنبه تفسيرى دارد . به عبارت ديگر ، مفاد كلّى آيه در روايت تطبيق بر مصداق شده ، و عده اى تصور كرده اند كه تفسير و تطبيق مزبور جزء قرآن بوده و از آن حذف گرديده است . مثلاً « صراط مستقيم » در سوره حمد ، در روايات به « صراط پيامبر و خاندان او » تفسير شده ، و پيداست كه چنين تفسيرى ، تطبيق كلى بر فردا اعلاى آن است(3) .امام خمينى (رحمه الله) رواياتى را كه از آنها تحريف برداشت شده بر سه دسته تقسيم كرده است :ــــــــــــــــــــــــــــ1 ـ رجال نجاشى : 1/211 ، شماره ترجمه 190 .2 ـ رجال نجاشى : 1/96 ، شماره ترجمه 689 .3 ـ طبرسى ، مجمع البيان : 1/28 ، ط .الف ـ روايات ضعيف ، كه با آن نمى توان استدلال كرد ;ب ـ روايات ساختگى ، كه شواهد جعلى بودن در آنها نمايان است ;ج ـ روايات صحيح ، كه اگر در مفاد آنها كاملاً دقت گردد روشن مى شود كه مقصود از تحريف در آيات قرآن ، تحريف معانى آنهاست نه تغيير الفاظشان(1) .ثالثاً : كسانى كه مى خواهند عقيده واقعى پيروان يك مذهب را به دست آورند بايد به كتابهاى عقيدتى و علمى آنها رجوع كنند ، نه به كتابهاى حديثى كه نظر مؤلف از تأليف آن ، بيشتر گردآورى مطالب بوده و تحقيق آن را به ديگران واگذار كرده است . همچنين مراجعه به آراى شاذ از پيروان يك مذهب براى شناخت عقايد مسلّم آن مذهب كافى نبوده و اصولاً استناد به قول يك يا دو نفر در مقابل اكثريت قاطع دانشمندان آن فرقه ، ملاك صحيحى براى قضاوت نيست .* * *در خاتمه بحث از تحريف ، ضرورى است چند نكته را يادآور شويم :1 . متهم كردن مذاهب اسلامى يكديگر را به تحريف قرآن ، خاصّه در عصر كنونى ، جز به نفع دشمنان اسلام نخواهد بود .2 . اگر برخى از علماى شيعه كتابى در باره تحريف قرآن نوشته اند ، بايستى نظريه شخصى خود او تلقى شود ، نه نظريه اكثريت قاطع علماى شيعه . لذاست كه مى بينيم پس از انتشار كتاب مزبور ، ردّيّه هاى زيادى از سوى علماى شيعه بر ضد آن نوشته شده است ; همان گونه كه وقتى در سال 1345 هـ ق از طرقــــــــــــــــــــــــــــ1 ـ تهذيب الأُصول : 2/96 .يكى از علماى مصر كتاب « فرقان » با استناد به پاره اى روايات در باره نسخ يا انساء تلاوت آياتى از قرآن كه در كتب حديث اهل سنت آمده است ، به عنوان اثبات تحريف در قرآن نوشته شد ، از طرف علماى ازهر مردود شناخته شد و كتاب مزبور مصادره گرديد .3 .كتاب آسمانى همه مسلمانان جهان قرآن مجيد است كه مجموع آن را 114 سوره كه نخستين آن را سوره « الحمد » و آخرين بن را سوره « الناس » تشكيل مى دهد ، و در اين كتاب كلام الهى ، « قرآن » ناميده شده و با صفاتى چون مجيد ، كريم و حكيم(1) معرفى گرديده است . و مسلمانان احياناً آن را « مصحف » مى نامند ، و مصحف در لغت عرب به مجموعه اى از برگهاى نوشته شده مى گويند كه در يك جا گرد آيد . و نقل شده است كه پس از رحلت پيامبر (صلى الله عليه وآله) ، آنگاه كه مجموع سوره هاى قرآن يك جا گرد آمد از سوى برخى صحابه اسم مصحف براى آن پيشنهاد شد(2) .بنابراين مصحف به مجموعه اى از برگهاى نوشته شده و گرد آمده به صورت يك كتاب مى گويند خواه قرآن باشد يا غير آن . و قرآن نامه اعمال را « صُحُف » مى نامد و مى فرمايد :وَإِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ (3) .آنگاه كه نامه هاى اعمال گشوده شود .همچنانكه ديگر كتابهاى آسمانى را « صحف » مى نامد ، و مى فرمايد :ــــــــــــــــــــــــــــ1 ـ ) ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ ( ( ق/1 ) ، ) إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ * فِي كِتَاب مَكْنُون (( واقعه/77 ) ، ) يس * وَالْقُرْآنِ الْحَكِيمِ ( ( يس/1 ) .2 ـ الاتقان : 11/85 .3 ـ تكوير/10 .صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى (1) .كتابهاى ابراهيم و موسى .اين آيات نشان مى دهد كه لفظ صحيفه يا مصحف معنى وسيعى داشته است ، هر چند پس از رحلت پيامبر (صلى الله عليه وآله) يكى از نامهاى قرآن نيز بشمار آمده است .از اين جهت تعجب نخواهيم كرد كه نوشته هايى را كه از دخت گرامى پيغمبر اسلام (صلى الله عليه وآله) به يادگار مانده است « مصحف » مى نامند ، و واقعيت اين مصحف آن است كه امام صادق (عليه السلام) در روايتى توضيح مى دهد و مى فرمايد : « فاطمه پس از رحلت پيامبر (صلى الله عليه وآله) هفتاد و پنج روز زيست ، و اندوه و سختى او را فرا گرفت ، جبرئيل ( به فرمان خدا ) فرود مى آمد و از رسول خدا و منزلت او نزد خدا سخن مى گفت و بدين جهت فاطمه را تسلى مى داد ، و از حوادثى كه بعدها اتفاق خواهد افتاد او را با خبر مى ساخت . و امير مؤمنان گزارشهاى جبرئيل را ( از طريق املاء فاطمه (عليها السلام) ) مى نوشت و اين همامن مصحف فاطمه (عليها السلام) است(2) .ابوجعفر از امام صادق (عليه السلام) نقل مى كند كه فرمود :مصحفُ فاطمةَ ما فيه شيء من كتابِ الله و إنّما هو شيء أُلقى إليها بعد موتِ أبيها ( صلوات الله عليهما )(3) .در مصحف فاطمه چيزى از كتاب الهى نيست ، ( يعنى تصور نكنيد قرآن است ) بلكه محتويات آن پس از درگذشت پدرش به او القا شده است .و ما در بخش مربوط به فقه و حديث يادآور خواهيم شد كه در امت اسلامــــــــــــــــــــــــــــ1 ـ اعلى/19 .2 ـ كافى : 1/241 .3 ـ بصائر الدرجات : ص 195 .شخصيت هاى والايى هستند كه در حالى كه نبى و رسول نيستند ، ولى فرشتگان با آنان سخن مى گويند . و آنان را محدَّث مى نامند ، و دخت گرامى پيامبر (صلى الله عليه وآله)« محدَّثه » بوده است .بخش هفتم كليات عقايد 6امامت و خلافت

(1/1)

پيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله) پس از 23 سال سعى و كوشش بسيار در تبليغ شريعت اسلام و تأسيس مدينه فاضله ، در اوايل سال يازدهم هجرى ديده از جهان فرو بست . با رفتن آن حضرت ، هر چند وحى و نبوت پايان يافته و ديگر نه پيامبرى خواهد آمد و نه شريعت جديدى بنيان نهاده خواهد شد ، ولى وظايفى كه بر دوش پيامبر بود ( غير از مسئوليت ابلاغ وحى ) مسلماً پايان نيافت ، و در نتيجه لازم بود پس از درگذشت او ، شخصيت آگاه و وارسته اى ، به عنوان خليفه و جانشين پيامبر ، و امام و پيشواى مسلمانان ، انجام اين وظايف را در هر زمان برعهده گيرد . مطلب اخير مورد قبول همه مسلمين است ، هر چند درباره برخى از صفات جانشين پيامبر و راه تعيين او ميان شيعه و اهل سنت اختلاف نظر وجود دارد . ذيلاً نخست به تبيين معناى شيعه و تاريخ پيدايش آن مى پردازيم و سپس ديگر مباحث مربوط به امامت را بررسى خواهيم كرد .اصل هشتاد و سوم« شيعه » در لغت به معنى پيرو است و در اصطلاح به گروهى از مسلمانان گفته مى شود كه رهبرى جامعه اسلامى را پس از درگذشت پيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله) از آنِ حضرت على (عليه السلام) و فرزندان معصوم او مى دانند .به گواهى تاريخ ، پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله) در طول حيات خود در موارد مختلفكراراً فضايل و مناقب و نيز قيادت و رهبرى على (عليه السلام) پس از خويش سخن به ميان مى آورد . و اين توصيه ها و سفارشها سبب شده بود كه طبق روايات مستند ، در همان زمان پيامبر ، گروهى دور على (عليه السلام) را بگيرند و به نام شيعه على (عليه السلام)شناخته شوند . اين گروه پس از رحلت پيامبر بر همان عقيده پيشين خود باقى ماندند و مصلحت انديشيهاى فردى و گروهى را بر تنصيص رسول خدا در باب رهبرى مقدّم نداشتند ، و چنين بود كه گروهى در عصر رسول خدا و پس از درگذشت او به نام شيعه معروف شدند . به اين مطلب در گفتار نويسندگان ملل و نحل نيز اشاره و تصريح شده است .نوبختى ( متوفاى 1310هـ ) مى نويسد : شيعه به كسانى گفته مى شود كه در زمان رسول خدا و پس از او ، على (عليه السلام) را به امامت و خلافت پذيرفته و از ديگران گسسته و به او پيوسته اند(1) .ابوالحسن اشعرى مى گويد : علت آنكه اين گروه را شيعه مى گويند آن است كه اينان على را پيروى كرده و او را بر ديگر صحابه مقدم مى دارند(2) .شهرستانى مى نويسد : شيعه كسانى هستند كه از على (عليه السلام) بالخصوص پيروى كرده و به امامت و خلافت او از طريق نص و وصيت قائل شده اند(3) .بنابراين شيعه ، تاريخى جز اسلام ، و سرآغازى جز مبدأ پيدايش اسلام ندارد ، و در حقيقت ، اسلام و تشيع دو رويه يك سكه يا دو نيمرخ از يك چهره اند كه در يك زمان متولد شده اند . در اصل هشتاد و ششم خواهد آمد كه پيامبر (صلى الله عليه وآله)در نخستين روزهاى دعوت آشكار خود ، بنى هاشم را جمع كرد و خلافتــــــــــــــــــــــــــــ1 ـ فرق الشيعه ، ص 17 .2 ـ مقالات اسلاميين : 1/65 .3 ـ ملل و نحل : 1/131 .و وصايت على راه به آنان اعلان نمود ، و پس از آن نيز در مراحل مختلف ، بخصوص در روز غدير خلافت او را رسماً اعلام داشت .آرى ، تشيع نه زاييده تبانى اهل سقيفه و نه فراورده حوادث دوران قتل عثمان و ديگر افسانه ها است ، بلكه اين خود پيامبر گرامى بود كه با رهنمودهاى آسمانى مكرر خويش ، بذر تشيع را براى اولين بار در دل صحابه غرض نمود و به مرور زمان آن را رشد داد و جمعى از اصحاب كبار چون سلمان و اباذر را شيعه ناميد . مفسران اسلامى در تفسير آيه ) إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيِّةِ (1) .نقل كرده اند كه پيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله) فرمود : مقصود از اين آيه على و شيعيان اوست(2) .در تواريخ نام شيعيان على (عليه السلام) از صحابه و تابعين كه به خلافت بلا فصل او پس از پيامبر اكرم معتقد بودند آمده است كه ذكر اسامى آنان در اين مختصر نمى گنجد . تشيع به مفهوم ياد شده ، وجه مشترك ميان كلّيه شيعيان جهان است كه بخشى عظيم از مسلمانان گيتى را تشكيل مى دهند . شيعيان در طول تاريخ اسلام دوشادوش ساير مذاهب اسلامى در گسترش اسلام سهم عظيمى ايفا كرده اند : علوم مختلف را پى ريزى ، دولتهاى مهمى را پايه گذارى ، و شخصيتهاى بسار برجسته علمى و ادبى و سياسى را تقديم جامعه بشريت كرده اند ، و اينك نيز در اكثر نقاط جهان حضور دارند.

اصل هشتاد و چهارمــــــــــــــــــــــــــــ1 ـ بينه/7 .2 ـ الدر المنثور : 8/589 ، به نقل از جابر بن عبدالله ، ابن سعيد خدرى ، ابن عباس و على (عليه السلام) .چنانكه در اصول آينده اثبات خواهيم كرد ، مسئله امامت يك مسئله الهى و سماوى بوده و جانشين پيامبر بايد از طريق وحى الهى به پيامبر تعيين گردد . اما پيش از پرداختن به دلايل نقلى و شرعى اين موضوع ، فرض مى كنيم كه هيچ نصّى شرعى در اين باره در دست نيست . در اين صورت ، بايد ببينيم مقتضاى حكم عقل با توجه به شرايط آن زمان چيست ؟عقل بديهى حكم مى كند كه اگر فرد مصلحى با زحمات توانفرساى خويش در طول ساليان دراز ، طرحى را پياده كرده و روش جديدى را براى جامعه بشرى ابداع نمايد ، طبعاً بايستى براى بقا و استمرار طرح و روش مزبور ، بلكه رشد و بالندگى آن نيز چاره انديشى كند ، و بهيچوجه درست نيست كه شخصى با زحمات بسيار ، بنايى را تأسيس كند ولى براى حفظ آن از خطرات آينده ، هيچ نوع پيشگيرى به عمل نياورد و متولّى و مسئولى را براى حفظ آن بنا ، معرّفى نكند .پيامبر گرامى از بزرگترين شخصيتهاى جهان بشريت است كه با آوردن شريعت خود زمينه تحوّلى عميق در جهان بشريت و پى ريزى تمدنى كاملاً نو را فراهم ساخت . مسلماً آن حضرت ، كه شريعت جاودانه اى را به بشر عرضه كرده و در عصر خود جامعه بشرى را رهبرى نمود ، براى حفظ اين شريعت از آفات و خطرات احتمالى آينده و نيز هدايت و اداره امّت جاويد ، چاره اى انديشيده و كيفيت ابدى را پايه گذارى كند ، ولى براى رهبرى آن پس از خود ، كه ضامن بقاى شريعت است ، طرحى ارائه ندهد . پيامبرى كه از بيان كوچكترين مسائل مربوط به سعادت بشر دريغ نكرده ، چگونه معقول است در مورد مسئله رهبرى جامعه اسلامى و چگونگى آن ، كه از مسائل كليدى و سرنوشت ساز بشر است ، سخنى نگويد و رهنمودى ندهد ، و در حقيقت جامعه اسلامى را بدون تكليف رهاكند ؟ بنابراين ، ادعاى اينكه پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله) چشم از جهان فرو بسته و در باره رهبرى پس از خود هيچ سخنى نگفته است ، پذيرفتنى نيست .اصل هشتاد و پنجممراجعه به تاريخ صدر اسلام و در نظر گرفتن شرايط موجود منطقه و جهان در زمان رحلت پيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله) ، بروشنى لزوم تنصيصى بودن منصب امامت را اثبات مى كند . زيرا به هنگام درگذشت آن حضرت ، خطرى سه گانه و مثلثوار آيين اسلام را تهديد مى كرد : يك ضلع اين مثلث خطر را امپراتورى روم ، ضلع ديگر آن را امپراتورى ايران ، و ضلع سوم را گروه منافقان داخلى تشكيل مى داد . در اهميت خطر ضلع نخست همين بس كه پيامبر تا آخرين لحظه از فكر آن فارغ نبود ، و به همين علت در همان روزهابلكه ساعتهاى آخر عمر خويش سپاه عظيمى را به رهبرى اسامة بن زيد براى نبرد با روميان بسيج و اعزام كرد و متخلفان از آن را نيز نفرين نمود . ضلع دوم نيز دشمن بدسگالى بود كه نامه پيامبر را پاره كرد و به فرماندار يمن نوشت كه پيامبر را دستگير كند و يا سر او را از تن جدا كرده براى او بفرستد ، و بالاخره در باب خطر سوم همن بايد دانست كه اين گروه پيوسته در مدينه يا بيرون از آن مزاحم پيامبر بودند و با توطئه هاى رنگارنگ خويش دل وى را خون مى كردند و در سوره هاى مختلف قرآن درباره سنگ اندازيهاى آنان سخن فراوان رفته است ، تا آنجا كه يك سوره در قرآن ، به نام آنها و در شرح افكار و اعمال سوء آنهاست .اكنون سؤال مى شود ، آيا با وجود چنين مثلث خطرى صحيح است كه پيامبر اكرم امت اسلامى و آيين اسلام را ، كه دشمن از هر سو در كمين آن نشسته بود ، بدون رهبر به حال خود رها سازد ؟ !بى شك پيامبر مى دانست كه زندگى عرب ، زندگى يى قبيله اى است ، و در ميان افراد قبايل تعصب نسبت به سران قبيله با جان آنان درهم آميخته است . بنابراين ، واگذارى تعيين رهبر به چنين مردمى ، مايه چنددستگى و نزاع قبايل خواهد بود ، و دشمن از اين اختلاف بهره گيرى خواهد كرد . بر پايه همين حقيقت است كه شيخ الرئيس ابو على سينا مى گويد : « تعيين جانشين از طريق نص پيامبر بر آن ، به واقع نزديكتر است ، چون با تعيين جانشين هر نوع نزاع و اختلاف ريشه كن مى گردد » .اصل هشتاد و ششماكنون كه ثابت شد حكمت و آگاهى پيامبر ايجاب مى كرد در باره رهبرى امت اسلامى پس از خود اقدام مقتضى را به عمل آورد ، بايد ديد كيفيت چاره انديشى آن حضرت چگونه بوده است ؟در اين جا دو نظريه وجود دارد كه به نقد و بررسى آنها مى پردازيم :1 . رسول گرامى ، به فرمان خداوند متعال ، فرد ممتازى را كه شايستگى رهبرى امت اسلامى را داشته است برگزيده و او را به عنوان جانشين خود به مردم معرفى نموده است .2 . پيامبر ، انتخاب رهبر را بر عهده مردم نهاده كه پس از وى ، خود فردى را انتخاب كنند ، و اين مطلب را بيان كرده است .اكنون بايد ديد كدام يك از اين دو نظريه از كتاب و سنت و سيره پيامبر و تاريخ اسلام استفاده مى شود ؟دقت در زندگى پيامبر (صلى الله عليه وآله) ـ از روزى كه مأمور شد شريعت خود را به بستگان نزديك و سپس به كلّ مردم اعلان كند ، تا لحظه مرگ آن حضرت ـ اينمطلب را قطعى مى سازد كه آن حضرت بر مشخصّات خليفه بعد از خود ، كراراً تصريح كرده و به اصطلاح در مسئله رهبرى روش « تنصيص » را برگزيده است ، نه روش « انتخاب مردم » را . اين مطلب با امور ياد شده در زير ثابت مى شود :1 . حديث يوم الدارپس از گذشت 3 سال از آغاز بعثت ، خداى متعال پيامبر را مأمور ساخت كه دعوت خود را آشكار سازد ، و آيه وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الاَْقْرَبِينَ (1) در اين مورد نازل شد . پيامبر سران بنى هاشم را جمع كرد و فرمود : من خير دنيا و آخرت را براى شما آورده ام . خداوند به من امر كرده است كه شما را به آن دعوت كنم . كدام يك از شما مرا در نشر اين آيين يارى مى كند تا برادر و وصى و جانشين من در ميان شما باشد ؟ حضرت سه مرتبه اين سخن را تكرار نمود و در هر بار تنها على (عليه السلام) آمادگى خود را اعلان كرد . در اين موقع پيامبر (صلى الله عليه وآله)فرمود :انّ هذا أخي ووصيّ و خليفتي فيكم(2) .2 . حديث منزلتپيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله) در موارد مختلف ، منزلت و مقام اميرمؤمنان را نسبت به خود ، همان منزلت و مقام هارون به موسى دانسته و فقط يك مقام از مقامات هارون را ( كه نبوت باشد ) از على (عليه السلام) سلب كرده و در حديث قريب به تواترــــــــــــــــــــــــــــ1 ـ شعرا/214 .2 ـ مسند احمد ، 1/159 ; تاريخ طبرى : 2/406 ; تفسير طبرى ( جامع البيان ) ، 19/74 ـ 75 ، تفسير سوره شعرا ، آيه 214 .فرموده :« يا علي أنت منّي بمنزلة هارون من موسى إلاّ أنّه لا نبيّ بعدي » .به نص قرآن كريم ، هارون مقام نبوت(1) ، خلافت(2) ، و وزارت(3) را در زمان موسى دارا بود ، و حديث منزلت نيز همه مقامات هارون را به استثناى مقام نبوت ـ براى على (عليه السلام) ثابت مى كند . طبعاً اگر مقصود ، اثبات همه مقامات جز نبوت براى وى (عليه السلام) نبود نيازى به استثناى نبوت وجود نداشت .3 . حديث سفينهپيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله) ، اهل بيت خويش را به كشتى نوح تشبيه مى كند كه هر كس بر آن ننشست نجات يافت و هر كس كه از آن تخلّف جست غرقه طوفان شد ، چنانكه مى فرمايد :« ألا إنّ مَثَلَ أَهل بيتي فيكم مَثَلُ سَفينةِ نُوح في قومِهِ مَنْ رَكِبَها نَجى وَمَنْ تَخَلَّفَ عَنْها غَرق »(4) .مى دانيم كه كشتى نوح ، يگانه ملجأ و پناهگاه انسانها براى نجات از طوفان بود . بنابراين طبق حديث سفينه ، اهل بيت پيامبر (صلى الله عليه وآله) يگانه پناهگاه امت براى نجات از حوادث ناگوارى هستند كه چه بسا مايه انحراف و گمراهى انسانها مى گردد .ــــــــــــــــــــــــــــ1 ـ ) وَوَهَبْنَا لَهُ مِن رَّحْمَتِنَا أَخَاهُ هَارُونَ نَبِيّاً ( ( مريم/53 ) .2 ـ ) وَقَالَ مُوسَى لاَْخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي . . . ( ( اعراف/142 ) .3 ـ وَاجْعَل لِي وَزِيراً مِنْ أَهْلِي ( ( طه/29 ) .4 ـ مستدرك حاكم : 3/351 ; الصواعق المحرقة ، ص 91 ; ميزان الاعتدال : 1/224 ; تاريخ الخلفاء ، ص 573 ; الخصائص الكبرى : 2/266 ; ينابيع المودّة ، ص 28 ; فتح القدير ، ص 113 و كتب ديگر .4 . حديث امان امّتپيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله) اهل بيت خود را سبب وحدت كلمه و دورى امت از اختلاف معرفى مى كند و مى فرمايد :« النُّجومُ أمانٌ لأَهْلِ الأَرْضِ مِنَ الغَرْقِ وَأَهْلُ بَيْتي أَمانٌ لأُمّتي من الاخْتِلاف ، فإذا خالَفَتْها قَبيلةٌ مِنَ العَرَب اختلفُوا فَصارُوا حزبَ إبليس »(1) .همان گونه كه ستارگان وسيله نجات اهل زمين از غرق شدن در دريا هستند ( زيرا ، دريانوردان به حكم ) وِبِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ (2) ، به وسيله ستارگان راه را از ميان امواج پيدا مى كنند و به ساحل مى رسند ) ، اهل بيت من نيز مايه نجات امت از دو دستگى هستند . اگر گروهى از عرب با آنان به مخالف برخيزند ، دچار اختلاف شده و در نتيجه جزو حزب شيطان مى گردند