تفسیراسمان هفت گانه (بخش اول)
تفسیرآسمان هفت گانه واینکه ایامنطبق باعلم کنونی هست یاخیر؟ (بخش اول)
در جواب جناب شهید باید عرض شود که در تفسیر مسئله هفتگانه بودن آسمان معرکة الآرائی وجود دارد و جای بسی اختلاف است.
چند قول عرض میشود، بررسی کنید ببینید کدام به رای شما نزدیکتر است
اولا
مدّتى پس از آنكه قرآن كريم از آسمانهاى هفتگانه سخن گفت، نظريه هاى كيهانشناسى يونانى وارد حوزه جهان اسلام شد و مسلمانان در دوره خلافت عباسيان با هيئت بطلميوسى آشنا شدند و اينجا بود که اشکالی پديد آمد:
تعداد افلاك در هيئت بطلميوسى نه عدد
و تعداد آسمانهاى ذكر شده در قرآن هفت عدد است!
(این را هم توجه داشته باشید که عدد هفت در لسان متون دینی همیشه بیانگر تعداد 7 نیست، بلکه بعضا به معنای کثرت نیز می آید)
1. بوعلى سينا:
عرش در قرآن
وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمَانِيَهٌ (حاقه/ 17)
همان فلك نهم يا فلك الافلاك هيئت بطلميوسى است.
او افلاك هشت گانه را همان ملائكه اى میدانست كه عرش را حمل میكنند.
(ابن سينا، رسائل، 128 و 129، به نقل از: التفسير و المفسرون، 2/ 426).
او سعى كرد بدين وسيله بين كلام الهى و هيئت بطلميوسى جمع كند.
2. فخر رازى:
به نظر رازى آسمانهاى هفتگانه همان هفت فلك (قمر- عطارد- زهره- خورشيد- مريخ- مشترى- زحل) است.
وى آن را با هيئت بطلميوسى تطبيق میداد.
(رازى، تفسير الكبير، 1/ 156).
3. خواجه طوسى :
وى كه متكلم و منجم مشهور بود، تلاش كرد عدد افلاك را از نه، به هفت تقليل دهد، امّا آراى وى مورد حمايت دانشمندان قرار نگرفت.
(بهبودى، هفت آسمان، 8).
4. علامه مجلسى :
اين محدث مشهور شيعه در مورد آيه 29 سوره بقره
ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّماءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَات
ٍ نوشت:
هفتگانه بودن آسمانها منافاتى با نهگانه بودن آنها كه در علم نجوم، ثابت شده است، ندارد، زيرا در زبان دينى از آسمان هشتم و نهم به كرسى و عرش تعبير شده است.
(مجلسى، بحارالانوار، 57/ 5)
5. حاج ملا هادى سبزوارى:
در كتاب شرح منظومه خويش فلك هشتم را كرسى و فلك اطلس (فلك نهم) را همان عرش میداند و علّت آن را جمع بين عقل و شرع میداند.
(سبزوارى، شرح منظومه، قسمت فلسفه، 269)
6. علامه شهرستانى:
در قرآن و حديث آمده است كه ما هفت زمين و هفت آسمان آفريده ايم.
هفت زمين عبارتند از:
عطارد، زهره، زمين، مريخ، مشترى، زحل و اورانوس.
و هفت آسمان همان جوّ اتمسفرى است كه اين سيارات هفتگانه را احاطه كرده است.
تذكر:
هنگامى كه از علامه شهرستانى پرسيدند چرا نپتون و پلوتن را به حساب نمی آوريد؟
پاسخ داد كه اين دو سياره با چشم عادى ديدنى نيستند.
از اين رو در فهرست قرآن و حديث نيامده اند.
(بهبودى، هفت آسمان، 10؛ صادقى، زمين و آسمان و ستارگان از نظر قرآن، 229)
7. شيخ قاسمى:
در تفسير محاسن التأويل میگويد كه آسمانهاى هفتگانه در قرآن همان سيارات هفتگانه است كه برخى فوق برخى قرار دارند.
(قاسمى، محاسن التأويل،/ 8577، به نقل از: ابوحجر، التفسير العلمى فى الميزان، 380)
8. عبد القادر مغربى:
حكمت ذكر هفت آسمان در قرآن اين است كه مخاطبان نمیتوانستند بيشتر از آن هفت سياره را ببينند و در باره آنها فكر كنند و اين هفت عدد بين مردم مشهور بود، لذا قرآن به همين تعداد بسنده كرد.
(مغربى، تفسير جزء تبارك/ 4، به نقل از: التفسير العلمى فى الميزان، 383)
9. طنطاوى:
بر اين نظر است كه عدد هفت در آيات هفت آسمان، واقعى نيست و میتواند تعداد زيادترى آسمان وجود داشته باشد.
از نظر وى ريشه تعيين عدد هفت همان افكار يونانيان است كه از علماى اسكندريه به ارث رسيده است كه به وجود نه فلك قائل بودند كه هفت عدد آنها (ماه- عطارد- زهره- خورشيد- مريخ- مشترى- زحل) به دور زمين میچرخند و فلك هشتم جايگاه ثوابت و فلك نهم مبدء حركت (فلك اطلس) میباشند.
اين افكار از طريق فارابى و بوعلى به ما رسيد، و باعث تطبيق با «سموات سبع» قرآن و عرش و كرسى شد.
در حالى كه دانشمندان با علوم جديد حدود ششصد سياره بسيار كوچك را ميان مريخ ومشترى يافته اند كه بزرگترين آنها «سرس» نام و 500 ميل قطر دارد.
پس اگر خدا فرمود كه هفت آسمان هست، منافاتى ندارد كه تعداد بيشترى آسمان وجود داشته باشد و عدد قيد نيست و اين عدد هفت در قرآن دليل بر انحصار تعدادآسمانها نيست.
(طنطاوى، تفسير الجواهر، 1/ 46، نقل به مضمون).
تذكر: برخى نويسندگان معاصر به طنطاوى به شدت اشكال كرده اند كه اين سخنان خلاف ظاهر آيات قرآن است كه عدد هفت را معين میكنند.
(صادقى، همان، 226)